De LimbU: de Limburgse pioniersmunt met alles om te slagen

En waarom het anders liep

De LimbU was hét veelbelovende gemeenschapsmunt project toen ik eind 2016 bij Muntuit begon te werken. Een project waarop we zouden bouwen en dat over heel Vlaanderen gelijkaardige initiatieven zou inspireren. De voorgeschiedenis leerde ik kennen via mijn collega Hugo Wanner, die al sinds 2011 nauw betrokken was. Uitmuntend Limburg was net opgericht en LimbU was een van de eerste projecten die we mee actief opgezet en begeleid hebben. Het blijft een wat-als-verhaal. Maar het is er een dat ik met veel trots en enige melancholie vertel.

Hoe de LimbU ontstond: van e-portemonnee tot gemeenschapsmunt

Het begon met kippen en met een afvalintercommunale die verder durfde kijken dan haar eigen businessmodel.

Het pilootproject bij de afvalintercommunale als bewijs dat een alternatieve munt werkt

In 2006 lanceerden Overpelt en andere Limburgse gemeenten samen met Limburg.net en Bond Beter Leefmilieu de e-portemonnee: een ruilsysteem dat milieuvriendelijk gedrag beloonde met punten, verzilverbaar voor duurzame of culturele voordelen. Het systeem werd gekoppeld aan de pas gelanceerde elektronische identiteitskaart (eID) en stimuleerde onder meer composteren, gebruik van kringwinkels en duurzame mobiliteit.

Sommige acties waren op het eerste gezicht eenvoudig, maar hadden een diepere betekenis.

“Wat ik nog altijd frappant vind, is hoe Limburg.net en met name Kris Somers als directeur echt verder dacht dan de kerntaak,” vertelt Hugo, die het project al vroeg opvolgde. “Neem nu die actie met de kippen: ze stimuleerden mensen om kippen te houden, omdat dat organisch afval verlaagde. Dat druist eigenlijk in tegen hun eigen verdienmodel, want minder afval betekent minder inkomsten. Maar het toont aan dat ze impact boven inkomsten verkozen. Dat is zeldzaam.”

Die kippenactie bleef inderdaad bij: inwoners konden kippen krijgen in ruil voor hun gespaarde punten. Klinkt triviaal, maar het effect was aanzienlijk. De kippen verwerkten het keukenafval in huis, waardoor minder afval aan huis moest worden opgehaald. Ook andere initiatieven, zoals stickers tegen ongeadresseerde reclame, verminderden de hoeveelheid oud papier. Zo beloonde de e-portemonnee concreet gedrag dat paste binnen een bredere duurzaamheidsvisie.

De les: waardering werkt en een alternatieve munt kan duurzaam gedrag en maatschappelijke betrokkenheid stimuleren.

De sprong naar een gemeenschapsmunt voor heel Limburg

De positieve ervaringen met de e-portemonnee legden de basis voor een bredere ambitie. Via het Europese project Community Currencies in Action (CCIA, 2012–2015) kreeg de e-portemonnee vleugels. Inspiratie kwam van partners als Brixton Pound (New Economics Foundation), SoNantes en Spice (nu Tempo Time Credits) die reeds succes kenden in het buitenland. Met Europese middelen werd gewerkt aan projectstructuur, juridisch kader, software en visie.

Hugo: “In de CCIA-fase begon het echt te leven dat we naar een veel groter systeem konden groeien. De e-portemonnee bewees dat het werkte, maar we wilden maatschappelijke uitdagingen breder tackelen – klimaat, lokale economie, gemeenschapszin – en dat kon niet met de oude software of met eID als identificator.”

De ambitie groeide: een echte gemeenschapsmunt voor heel Limburg, met een brede maatschappelijke missie.

De vzw Uitmuntend Limburg werd opgericht, met vertegenwoordiging van de provincie, Limburg.net, Muntuit (toen nog onder FairFin), het Belang van Limburg en andere partners. De LimbU moest een beleidsinstrument worden voor duurzaamheid, lokale economie en gemeenschapszin.

Er werd gekozen voor Wim Van De Putte als coördinator, iemand met wat kilometers op de teller en een sterk commercieel profiel. “Wim had ervaring in marketing en verkoop en dat gaf de LimbU een heel gladde insteek.”, vertelt Hugo, “Alles werd strak en professioneel, maar het communityverhaal kwam daardoor minder op de voorgrond. Dat is altijd een spanningsveld gebleven.”

De LimbU werd gepositioneerd als vlot, digitaal en laagdrempelig: geen eID meer want mensen vinden het vreemd om met hun identiteitskaart te betalen. De oplossing was een aparte betaalkaart, gekoppeld aan bestaande kassa-infrastructuur, precies gelijk een echte bankkaart.

Het project werd bovendien gekaderd als een voorbeeld van “Smart City”-beleid met één pas voor bibliotheek, bewonerskaart, mobiliteit, cadeaukaart en meer. Een digitale sleutel tot de circulaire en slimme samenleving.

Het momentum: politiek draagvlak en academische steun

In 2017 leek het momentum voor de LimbU op zijn hoogtepunt. Maar liefst 38 schepencolleges kregen een uitgebreide toelichting over het project, en 30 steden en gemeenten ondertekenden een officiële intentieverklaring om ermee aan de slag te gaan. Daarnaast namen 85 ambtenaren uit 32 verschillende Limburgse gemeenten deel aan werksessies rond de uitrol van het systeem. Het provinciehuis fungeerde als gastlocatie voor een groots opgezette conferentie, met sprekers zoals “Smart City”-professor Pieter Ballon van imec en Geert Janssens, hoofdeconoom bij denktank Etion, die allebei overtuigd waren van het project.

De inhoudelijke onderbouwing kwam onder meer uit een studie van Universiteit Hasselt, die peilde naar de houding van bijna duizend Limburgers ten opzichte van de LimbU. Daaruit bleek dat 33% van de niet-deelnemers bereid was om zich via de LimbU wél te engageren voor duurzame en sociale acties. Bij reeds actieve burgers gaf de helft aan zich zelfs nog meer te willen inzetten. De conclusie was helder: de LimbU heeft een potentieel katalysatoreffect op gedragsverandering.

Toch bleek uit gesprekken met lokale ambtenaren dat het enthousiasme niet universeel was. Voorstanders zagen in de LimbU een krachtig beleidsinstrument dat perfect paste binnen het opkomende Smart City-verhaal. Anderen daarentegen uitten hun bezorgdheid: sommigen vreesden extra werkdruk, hadden negatieve ervaringen met de eerdere e-portemonnee-software, of vonden de aanpak van het project te top-down en onvoldoende participatief.

 “We zijn letterlijk langsgegaan bij tientallen gemeentebesturen,” vertelt Hugo. “Presentaties geven op colleges, raadsleden overtuigen, feedback ophalen. Dat proces was intensief, maar ook inspirerend. Dat is echt de verdienste van Wim. Hij heeft dat met veel overtuiging en energie gedaan. Het is mede dankzij zijn drive dat er zoveel gemeenten mee op de kar sprongen.” Tegelijkertijd klopt het dat het voorbereidende ontwikkelingsproces tot dan toe hoofdzakelijk achter de schermen gebeurde.

De Limburgse euro als boemerang

In februari 2017 publiceerde Het Belang van Limburg een uitgebreid artikel over de LimbU met de titel: “Limburg krijgt zijn eigen euro”. Dat artikel, hoe goedbedoeld ook, bracht onrust. “De keuze om de Limbu als ‘Limburgse euro’ te framen was misschien begrijpelijk vanuit marketingoogpunt, maar bleek achteraf gezien problematisch,” vertelt Hugo. “Vanuit Muntuit was er gewaarschuwd om voorzichtig om te springen met dat soort framing, net om juridische gevoeligheden te vermijden. Toch verraste het ons dat dat artikel in Het Belang van Limburg zoveel nervositeit veroorzaakte. De Nationale Bank werd getriggerd en dat zorgde voor maanden vertraging.”

De Nationale Bank stelde eerst voor om het project door een publiek bestuur te laten trekken. Maar de provinciegriffier zag dat niet zitten. Dus werd er besloten om contact te legen met enkele banken. “Het feit dat we de waarde op één euro wilden vastleggen, betekent dat je echt digitaal geld gaat uitgeven. Daar heb je een licentie voor nodig. Belfius heeft zo’n licentie en daar kunnen we dus gebruik van maken. Dat geeft de LimbU meteen ook geloofwaardigheid”, vertelde Wim Van De Putte aan VRTNWS. De keuze was gemaakt. Al waren er ook andere pistes zo leerden we uit het juridisch onderzoek. Informatie die we later konden aanwenden in projecten zoals de stadsmunt Sengzen in Sint-Niklaas.

Politieke wissels trekken de stekker uit de LimbU

Met een banklicentie onder de arm was LimbU helemaal klaar om de provincie te veroveren. Maar dan kwamen de lokale verkiezingen. Met de nieuwe legislatuur verdween ook de politieke steun. Gedeputeerde Ludwig Vandenhove, een believer in het project, kon zijn mandaat niet verlengen. Bert Lambrechts volgde hem op en trok de stekker eruit.

“Dat was zo’n koude douche.” zegt Hugo. “We hadden net alles klaar: de betaalkaarten, het kassasysteem, de partners, zelfs een hele lanceringscampagne. En dan gewoon: ‘wij zijn als partij voor het afschaffen en tegen het versterken van de provincies, dus dit project steunen we niet’. Dat was voor alle betrokkenen ronduit ontmoedigend en onbegrijpelijk: het Limburggevoel is toch iets dat losstaat van politieke structuren en kleuren?”

Wat beleidsmakers vandaag kunnen leren van de LimbU

De Limbu had alles: visie, draagvlak, infrastructuur, partners, bewijs van potentieel effect. Het was een pioniersproject dat zijn tijd vooruit was. Maar het struikelde over ongelukkig gekozen marketingtaal met juridische gevolgen, institutionele koudwatervrees en politieke wissels.

Maar laat ons eerlijk zijn: als het project niet was stilgelegd, was het daarom nog geen garantie op onverdeeld succes. We zagen nog enkele grote uitdagingen waar we rond moesten werken. De combinatie van provinciale schaal en lokale uitvoering bracht spanningen met zich mee: sommige gemeentes waren bezorgd over een uitstroom van hun LimbU-budget naar de lokale handel in andere gemeentes. Wat ons nog altijd beter lijkt dan euro’s die naar de globale markt vloeien. Ook de koppeling van de beleidsdoelen duurzaamheid, lokale economie en gemeenschapszin bleek moeilijk te verzoenen. Zeker de laatste pijler was nog niet voldoende uitgebouwd. Ook in andere projecten zien we dat meer economische en sociale munten vaak een verschillende praktische uitwerking nodig hebben zoals een andere communicatie en verschillende regels rond waardering.

Toch blijft het project inspirerend. Het toont dat maatschappelijke innovatie meer vraagt dan techniek en enthousiasme. Ze heeft juridische helderheid, politieke stabiliteit, en gedeeld eigenaarschap nodig.

De LimbU is niet zomaar mislukt. Het opzet is niet geslaagd, maar het blijft een leerzame handleiding voor de toekomst. Voor beleidsmakers, burgers en organisaties die nieuwe paden willen bewandelen, biedt het verhaal van de LimbU inspiratie.

👉 Wil je vandaag zelf starten met een munt? Laat van je horen, we denken graag met je mee. Stuur een mail naar sander@muntuit.be

Dit artikel over de LimbU gemeenschapsmunt werd geschreven door Sander, collega bij Muntuit, die sinds 2016 betrokken is bij de ontwikkeling en evaluatie van lokale en gemeenschapsmunten in Vlaanderen.