Torekes wijkmunt in Gent

Lessen uit een pioniersproject

In 2025 loopt het Torekesproject officieel ten einde. Voor sommigen een voetnoot in de Gentse stadswerking, voor ons een mijlpaal. Want wie terugkijkt, ziet meer dan een wijkmunt. Torekes was een laboratorium voor waarderend geld. Een project dat het sociaal weefsel in een kwetsbare wijk tastbaar versterkte en tegelijk aan de bakermat stond van Muntuit als organisatie.

Het concept bereikte iets bijzonders: het raakte mensen die anders vaak uit de boot vallen. Dat zagen de buurtorganisaties al vroeg in hun werking en het werd later bevestigd in onderzoek van de Universiteit Antwerpen (DieGem). Waar klassieke beleidsinitiatieven soms stranden op complexiteit of wantrouwen, verlaagde de wijkmunt net de drempel om mee te doen.

“Torekes was meer dan een munt. Het was het bewijs dat mensen wel degelijk willen bijdragen — als je hen daarvoor ook zichtbaar waardeert.”
— Sander Van Parijs

Van idee tot beweging: het ontstaan van de Torekes wijkmunt in Gent

Torekes ontstond in 2010 binnen de wijk Rabot-Blaisantvest in Gent, als antwoord op een vraag van Vlaams minister Van Brempt om de mogelijkheden van complementaire munten in Vlaanderen te verkennen. Die vraag kwam er onder invloed van Bernard Lietaer, internationaal gerenommeerd expert in geldsystemen en bezieler van het idee dat geld meer kan zijn dan een ruilmiddel. Het is een sociaal bindmiddel, een systeem dat gedrag richting geeft.

Samen met SAAMO Gent, de Stad Gent en buurtorganisaties bundelden we daarop de krachten. De insteek? Engagement zichtbaar maken, burenzorg stimuleren en lokaal aankopen aanmoedigen.

In ruil voor inzet verdienden buurtbewoners Torekes. Van geveltuintjes tot vrijwilligerswerk op school of in het buurtcentrum, ze zetten zich op allerlei manieren in. De verdiende Torekes konden ze op hun beurt omruilen bij lokale handelaars of gebruiken voor de huur van volkstuintjes of ze konden ermee deelnemen aan culturele activiteiten.

Die betrokkenheid kwam recht uit de buurt. Eén vrijwilliger verwoordde het treffend:

“Ik voel me nuttig. Ik help mijn buurt en krijg daar iets voor terug. Geen euro’s, maar iets dat echt telt in ons leven.”
— Vrijwilliger Torekes

Resultaten die spreken: impact van een buurtmunt

In de beginjaren groeide het project snel. Al na zes maanden waren er meer dan 370 deelnemers actief, goed voor meer dan 1.200 uren engagement. Op het hoogtepunt werd jaarlijks meer dan 11.000 uur buurtinzet geregistreerd. Omgerekend is dat goed voor 5,5 VTE aan actieve inzet. Een indrukwekkende bijdrage in een wijk die het niet altijd makkelijk heeft.

Torekes bleken meer dan een sympathiek initiatief. Ze werden een hefboom voor buurtversterking, activatie en samenwerking tussen stad en bewoners. De kracht van de Torekes zat in hun eenvoud: wie een actie uitvoert, kreeg een munt zonder extra voorwaarden. Daardoor deden ook mensen mee die anders moeilijk bereikt worden

De buurmunt kreeg navolging in Vlaanderen (Buurtijd, Pluimen, Sengzen,…) tot internationale aandacht. Een medewerker van SAAMO vertelde ons ooit dat hij jarenlang wist wanneer Bernard Lietaer ergens ter wereld een lezing had gegeven. Omdat er telkens kort daarna vragen binnenstroomden uit dat land. Bernard gebruikte de Torekes steevast als voorbeeld in zijn lezingen, van Zuid-Amerika tot Scandinavië. Hij was een echte ambassadeur voor het project.

Muntuit: gegroeid uit de praktijk van de Torekes

Ook voor Muntuit was Torekes een bijzonder project. Het was de concrete aanleiding om onze werking te verzelfstandigen uit Netwerk Vlaanderen (het huidige FairFin). De nood aan een organisatie die zulke projecten kon begeleiden, verbinden en verduurzamen werd duidelijk.

Het idee van een Gentse stadsmunt

In Gent begon men intussen te dromen van een groter project: een echte Gentse stadsmunt. Een idee dat we samen met verschillende beleidsmakers en partners verkenden en waar best wel wat enthousiasme rond was.

“We zaten daar met mensen van SAAMO en Stad Gent, op uitnodiging van het internationale initiatief CAREconomy. In Caux was een internationale meet-up waar pioniers, ondernemers en denkers rond basisinkomen, complementaire munten en blockchain samenkwamen. In die context kregen we feedback van econome Kate Raworth. Dat moment bevestigde: dit raakt aan systeemverandering.”
— Sander Van Parijs

Het idee van een Gentse stadsmunt stond in 2018 in meerdere lokale verkiezingsprogramma’s. Politiek kwam er echter weinig vervolg. Toch inspireerde het andere steden, waaronder Sint-Niklaas, om zelf aan de slag te gaan.

Overdracht aan de Stad Gent en geleidelijke afbouw

Van bij de start heeft SAAMO Gent het project onder de arm genomen en als concrete hefboom voor hun wijkprogramma ingezet.

“De Torekeswijkmunt werd gedragen door vrijwilligers, handelaars en organisaties. Samen schreven ze twaalf jaar lang een uniek verhaal van burenzorg en betrokkenheid.”
— SAAMO Gent

Na twaalf jaar werking werd de munt in 2023 overgedragen van SAAMO Gent aan de Stad Gent. Een symbolisch moment, dat het geloof bevestigde in de waarde van het project maar tegelijk ook een kantelpunt markeerde. De betrokken stadsdienst bleek onvoldoende uitgerust om het programma met dezelfde aandacht en activatiekracht verder te zetten.

Lessen voor de toekomst: wat de Torekes ons leren

Torekes leverde baanbrekend werk. Het idee dat geld een verbindende kracht kan zijn leeft. De ervaring is er. De tools zijn er ook. En door het nieuwe platform van Muntuit is het makkelijker dan ooit om ermee te starten.

Enkele tips om jouw munt te versterken en te laten groeien:

1. Zorg voor trekkers: een munt leeft pas echt als er mensen zijn die tijd en energie steken in de rol van coördinator of brugfiguur. Hun inzet helpt om het bereik stap voor stap uit te breiden.

2. Communiceer proactief: blijf zichtbaar en deel regelmatig verhalen en updates. Zo bouw je vertrouwen op en vergroot je de betrokkenheid.

3. Werk samen en deel eigenaarschap: betrek lokale partners bij het beheer en de activering. Door het samen te dragen, kan je met beperkte middelen veel meer impact realiseren.

👉 Wil je vandaag zelf starten met een munt? Laat van je horen, we denken graag met je mee.

PS: Raadpleeg gerust ook het archief van de Torekes dat SAAMO publiek beschikbaar maakte. https://torekes.blue-print.be/nl/archief/

👉 Benieuwd over andere reflecties van muntsystemen? Lees in dit blog artikel de geleerde lessen van de Bristol Pound.