De kracht van doorgeven

wat de Doorgeefvergoeding ons leert over waardering

Vraag: Kan je jezelf en Muntuit even voorstellen?

Servaas: Ik ben Servaas en ik werk als sociaal innovator bij Muntuit. Muntuit versterkt communities door mensen te waarderen voor hun inzet. We zoeken uit hoe we waardering anders kunnen organiseren en testen nieuwe manieren om inzet zichtbaar te maken, bijvoorbeeld met eigen munten.

Vraag: Wat doen jullie specifiek rond vrijwilligerswerk?

Servaas: Wij versterken de dynamieken die leven binnen vrijwilligerswerk. Daarbij kijken we breder dan alleen het formele vrijwilligerswerk. Ook in informeel vrijwilligerswerk, zoals burenhulp, zoeken we hoe we sociaal kapitaal kunnen activeren. Hoe krijgen we mensen in beweging? Hoe kunnen we hen engageren, motiveren en de juiste incentives bieden om te starten of op een nieuwe manier naar vrijwilligerswerk te kijken?

Wat is de doorgeefvergoeding?

Servaas: De Doorgeefvergoeding is voor ons een experiment om te onderzoeken hoe bepaalde vergoedingen werken en of mensen meer kunnen doen met hun vrijwilligersvergoeding. Vaak wordt gezegd dat vrijwilligers intrinsiek gemotiveerd zijn, wij zijn benieuwd hoe dat precies samengaat met externe motivatoren, zoals vergoedingen.

In eerdere projecten merkten we dat sommige vrijwilligers die waardering kregen, of dat nu via een muntsysteem was of een vergoeding, zelf zeiden: “Ik vind dat fijn, maar ik zou er eigenlijk nog meer mee willen doen. Kan ik dat niet doorgeven aan iemand anders of aan een organisatie? Kunnen we als groep niet iets extra doen voor onze organisatie of buurt?” Vanuit die ervaringen is het experiment met de Doorgeefvergoeding gestart.

Vraag: Kan je kort schetsen wat de Doorgeefvergoeding precies is?

Servaas: De Doorgeefvergoeding is een experiment binnen vrijwilligersorganisaties of lokale besturen waarbij vrijwilligers een forfaitaire onkostenvergoeding krijgen. We onderzoeken of ze gemotiveerd zijn om die vergoeding door te geven.

Belangrijk is dat vrijwilligers zélf beslissen of ze willen deelnemen. We weten dat sommige mensen die vergoeding echt nodig hebben, dus we willen zeker niet pushen. Als ze er zelf voor kiezen, kunnen ze hun vergoeding bijvoorbeeld bundelen in een groepspot. Met dat gezamenlijke bedrag kan je dan een goed doel steunen, een buurtfeest organiseren of iets extra doen voor de vrijwilligersgroep.

We testen of dit praktisch mogelijk is, of er interesse voor bestaat en welke drempels vrijwilligers ervaren.

Wat zijn de conclusies van het experiment?

Servaas: We hebben geëxperimenteerd in Mechelen met M-Crew en daarnaast ook bevragingen gedaan bij vrijwilligers en bij mensen op straat.

Wat we zien, is dat er organisatorische drempels zijn. Bij lokale besturen en organisaties liggen de structuren vaak vast: hoe waarderen ze vrijwilligers, geven ze vergoedingen of niet? Daarbovenop komt de praktische vraag: hoe organiseer je dat doorgeven? Laat je vrijwilligers een formulier invullen? Houdt de organisatie zelf een pot geld bij of laat je vrijwilligers doorstorten? Dat moet per organisatie bekeken worden. Daarom hebben we de afgelopen maanden gewerkt aan een digitale tool die het voor organisaties eenvoudig maakt om met de geleerde lessen aan de slag te gaan. Zo kan het concept vanaf 2026 breed uitgerold worden over heel Vlaanderen.

Voor vrijwilligers is vertrouwen en transparantie heel belangrijk. Ze willen weten: “Wat gebeurt er met dat geld? Kunnen we er zelf over beslissen?” Tegelijk hebben vrijwilligers het vaak druk, dus samenkomen om een budget te beheren is niet vanzelfsprekend. Ze willen wel inspraak, maar het moet eenvoudig en haalbaar blijven.

Wat belangrijk blijft, is het communitygevoel. Vrijwilligers voelen zich deel van een groep waarvoor ze zich inzetten. Een mooi voorbeeld is Team Line: tijdens een festival motiveert het vrijwilligers wanneer ze hun vergoeding kunnen wegschenken aan een gezamenlijk doel, namelijk de werking van de vzw achter Team Line. Het gevoel om samen met anderen bij te dragen aan iets groters, een missie die je deelt, is een sterke drijfveer.

Vraag: Zijn er nog inzichten die jullie meenemen, ook al konden jullie die niet direct testen?

Servaas: Ja, zeker. We hebben gemerkt dat het gebruik van munten het systeem van een doorgeefvergoeding waarschijnlijk makkelijker maakt. In de interviews hoorden we soms opmerkingen als: “je pakt iets van vrijwilligers af” of “het geld moet niet bij vrijwilligers gehaald worden, ze investeren al hun tijd, neem ze dan die kleine vergoeding niet af”. Dat was een bezorgdheid die we vooraf al hadden, zeker wanneer je het systeem in euro’s organiseert. Je blijft dan vasthangen in het klassieke euro-denken: een forfaitaire vergoeding wordt sneller gezien als een soort loon. Vraag je dan om dat door te geven, dan ontstaat al gauw de indruk dat je geld afneemt om het door te storten naar een goed doel. Dat is natuurlijk nooit de bedoeling geweest van het experiment.

Wanneer je kijkt naar systemen zoals Buurtijd, zie je een ander effect. Daar wordt vrijwillig engagement gewaardeerd in de vorm van lokale munten. Mensen ervaren die munten als iets extra, een vorm van waardering bovenop hun inzet. Het wordt niet gezien als een prestatievergoeding of loon. Daardoor is er veel minder weerstand en geven mensen de munten makkelijker een tweede betekenis. Bijvoorbeeld door ze door te schenken of collectief in te zetten.

Wij geloven dat de Doorgeefvergoeding, ingebed in een muntensysteem, daardoor een veel sterkere betekenis kan krijgen. Het gaat dan niet om geld dat je verliest, maar om waardering die je versterkt door ze te delen. Een lokaal bestuur of vrijwilligersorganisatie zou hiermee aan de slag kunnen gaan wanneer ze nadenken over hun vrijwilligersbeleid.

Wat zijn de volgende stappen?

Servaas: We willen onze bevindingen delen en organisaties inspireren hoe ze met de Doorgeefvergoeding aan de slag kunnen. Een lokaal bestuur of vrijwilligersorganisatie kan met deze inzichten concreet aan de slag gaan in hun vrijwilligersbeleid. Met een muntsysteem kan je een waarderingssysteem opzetten waarin meerdere mogelijkheden bestaan. Vrijwilligers krijgen bijvoorbeeld een munt die ze kunnen besteden in een sociaal restaurant. Als ze die munt zelf niet nodig hebben, kunnen ze die eenvoudig doorgeven. Zo telt hun vrijwillige inzet dubbel: enerzijds door hun eigen bijdrage, anderzijds doordat ze iemand anders of een organisatie extra ondersteunen. Dat versterkt het gevoel van betekenis bij de vrijwilliger: je hebt niet alleen zelf iets gedaan, maar ook iemand anders geholpen.

Zelf denken we ook aan een piste waarbij vrijwilligers samen rond een spaardoel kunnen werken.

Bijvoorbeeld: in een buurt willen mensen graag een muurschildering realiseren of de buurt opwaarderen. Dan kan je werken met een collectief doel: vrijwilligers zetten zich in, hun vergoedingen of hun engagement worden gebundeld en een organisatie of bedrijf kan dat sponsoren zodra een bepaald aantal vrijwilligers meedoet.

Zo creëer je extra motivatie: als groep iets bereiken en daar samen een extra waardering voor krijgen. Dat is minder individueel “wil je jouw vergoeding doorgeven?” en meer collectief “werken we samen aan een gemeenschappelijk doel?”. Voor Muntuit is dat een interessante volgende stap om verder mee te experimenteren.

👉 Wil je zelf aan de slag met de Doorgeefvergoeding? Vraag onze praktijkgids aan of plan een kennismakingsgesprek: servaas@muntuit.be