Blog
“Geld is gewoon een afspraak. Dus waarom zouden we geen betere afspraken maken?”
Geld is een afspraak. Alex Lopez vertelt hoe Ekhilur euro's langer lokaal laat circuleren en zo ondernemers en verenigingen versterkt.
Veel mensen zien geld als iets technisch. Iets neutraals. Iets waar banken, overheden of economen over beslissen.
Voor Alex Lopez, mede-initiatiefnemer van de Baskische coöperatie Ekhilur, klopt dat beeld niet.
Volgens hem ligt geld mee aan de basis van groeiende ongelijkheid, ecologische uitputting en kwetsbare lokale economieën. Maar hij gelooft ook dat communities zelf nieuwe systemen kunnen bouwen.
In Hernani, een stad van 20.000 inwoners in Baskenland, ontwikkelde Ekhilur een alternatief betalingssysteem dat ervoor zorgt dat euro’s langer lokaal blijven circuleren.
In iets meer dan twee jaar tijd leidde dat tot:
- meer dan 5 miljoen euro transacties
- meer dan 200.000 betalingen
- 1.400 gebruikers
- 290 lokale ondernemers (er zijn ongeveer 1000 lokale bedrijven in Hernani, waarvan 150 winkels)
- We spraken met Alex over waarom ons economisch systeem vastloopt en hoe geld opnieuw een instrument van communities kan worden.
Alex, wanneer begon je anders naar geld te kijken?
Toen ik begon te beseffen dat geld niet neutraal is.
We groeien op met het idee dat geld gewoon bestaat zoals het is. Maar geld is een menselijke afspraak.
En als je kijkt naar hoe die afspraak vandaag werkt, zie je dat ze een bepaalde dynamiek versterkt.
Welke dynamieken bedoel je?
Ons economisch systeem is gebouwd op voortdurende groei.
Bedrijven moeten blijven groeien, blijven concurreren en blijven accumuleren.
Dat model creëert innovatie en economische activiteit, maar heeft ook een duidelijke keerzijde: rijkdom raakt steeds sterker geconcentreerd.
Wie veel kapitaal heeft, kan makkelijker nog meer kapitaal verzamelen.
Dat zit ingebakken in hoe het systeem werkt.
Waarom botst dat systeem vandaag op grenzen?
Omdat economie uiteindelijk afhankelijk blijft van fysieke realiteit.
Zonder energie geen productie.
Zonder grondstoffen geen goederen.
Lange tijd leek dat geen probleem omdat energie goedkoop en overvloedig was.
Maar vandaag botsen we steeds vaker op ecologische grenzen: klimaatverandering, grondstoffenschaarste en verlies aan biodiversiteit.
Ons economisch systeem blijft groeien alsof die grenzen niet bestaan.
Je zegt dat onze economie op een omgekeerde trechter lijkt. Wat bedoel je daarmee?
Omdat onze economie vandaag zo werkt: rijkdom stroomt steeds meer naar boven.
De omgekeerde trechter maakt dat in één beeld duidelijk.
Onderaan heb je de samenleving, de brede basis waarop alles steunt. Bovenaan concentreert kapitaal zich bij een kleinere groep.
Die hele structuur rust op de biosfeer, waaruit we energie en grondstoffen halen.
Hoe meer energie we verbruiken, hoe meer economische waarde we creëren.
Maar tegelijk produceren we ook vervuiling, afval en ongelijkheid.
Wanneer energie en materialen schaarser worden, begint het systeem zichzelf te destabiliseren.
Je zegt dat onze economie moet leren ademen. Wat bedoel je daarmee?
Vandaag gedraagt onze economie zich als een organisme dat alleen maar inademt.
Het neemt voortdurend grondstoffen op en blijft accumuleren.
Maar het weet niet hoe het moet vertragen, herverdelen of loslaten.
Een gezond economisch systeem zou moeten kunnen ademen.
Is dat waar Ekhilur ontstaat?
Exact.
We wilden niet alleen kritiek geven op het systeem.
We wilden ook iets concreet bouwen.
Hoe kwam je op dat idee?
Ik keek naar Renewable Energy Communities.
Dat zijn burger collectieven die samen energie beheren.
Dat model wordt steeds breder aanvaard.
Toen stelde ik mezelf een eenvoudige vraag:
als burgers samen energie kunnen beheren, waarom zouden ze dan geen grotere rol kunnen spelen in hoe geld werkt?
Wat doet Ekhilur concreet?
We hebben geen nieuwe munt gecreëerd.
Dat denken mensen vaak.
We werken gewoon met euro’s, maar via een eigen betalingssysteem dat gereguleerd wordt door de Bank van Spanje.
Ons doel is om euro’s zo lang mogelijk lokaal te laten circuleren.
Deze grafiek toont hoeveel Ekhilur er in omloop is en hoe dat verandert door de regels van het systeem. Je ziet een ondergrens en een bovengrens: de hoeveelheid kan dus niet eindeloos blijven groeien. Door de ingebouwde regels blijft de Ekhilur circuleren tussen mensen, in plaats van zich op te hopen bij een kleine groep. Zo blijft de economie in beweging.
Hoe werkt dat concreet voor inwoners?
Inwoners betalen via het systeem bij lokale handelaars.
Daar hangen ook voordelen aan vast, zoals bonussen en loyaliteitsmechanismen.
Dat stimuleert lokaal kopen.
Maar het systeem gaat veel verder dan consumenten alleen.
Hoe bedoel je?
We verbinden verschillende spelers:
- burgers
- lokale handelaars
- zelfstandigen
- lokale producenten
- verenigingen
- lokale overheden
Wanneer al die spelers via hetzelfde netwerk transacties doen, ontstaat er een lokale economische kringloop.
Je vergelijkt geld met water. Waarom?
Veel lokale munten werken alsof ze een dam bouwen. Ze proberen geld zo lang mogelijk binnen een gemeenschap te houden door te bepalen waar je het wel en niet kan uitgeven.
Dat kan tijdelijk werken, maar uiteindelijk loopt zo’n systeem vast. Een dam raakt vol, en dan ontstaat er druk.
Maar je kan toch gewoon wat water laten ontsnappen?
Natuurlijk. Alleen doe je dat meestal pas als er al problemen zijn.
Ik geloof meer in een systeem waar geld vrij kan stromen, maar wel slim gekanaliseerd wordt. Zoals een rivier die door een landschap meandert.
Hoe langer water door een gebied stroomt, hoe meer leven het brengt.
Met geld is dat net hetzelfde: hoe langer het lokaal blijft circuleren vóór het wegvloeit, hoe groter de impact op de gemeenschap.
Welke rol speelt de gemeente?
Een enorme rol.
Gemeenten kunnen subsidies, steunmaatregelen en betalingen aan leveranciers via het netwerk laten lopen.
Ze kunnen zelfs bepaalde belastingen via dat systeem ontvangen.
Zo blijft publiek geld langer lokaal werken.
En verenigingen?
Die zijn essentieel.
In twee jaar tijd ging al meer dan 6.000 euro via het systeem naar lokale verenigingen.
Dat toont dat geld ook sociale impact kan creëren.
Wat betekent succes voor jullie?
Niet zoveel mogelijk geld oppotten.
Maar geld beter laten circuleren.
Tien miljoen euro die ergens stilstaat creëert minder impact dan één miljoen euro dat tien keer lokaal circuleert.
Muntuit focust sterk op het zichtbaar maken en belonen van engagement in een gemeenschap. Ekhilur legt dan weer de nadruk op lokale economische circulatie. Zijn die aanpakken complementair?
Absoluut. We zien geld allebei als een middel om mensen bij elkaar te brengen.
Zorg, vrijwilligerswerk en klimaatactie zichtbaar maken en lokaal verankeren versterkt communities.
Ekhilur vertrekt meer vanuit lokale economische circulatie, met inspiratie uit loyaltysystemen en betaaloplossingen. Het idee is dat sterke lokale ondernemingen ook bijdragen aan een sterker sociaal weefsel.
Breng je beide aanpakken samen, dan krijg je iets krachtigs: systemen die lokale handel versterken, engagement waarderen, verenigingen ondersteunen en publieke middelen slimmer laten circuleren.
Uiteindelijk gaat economie over mensen.
Wat hoop je dat mensen onthouden?
Dat geld geen natuurwet is.
Het is een menselijke afspraak.
En als die afspraak niet meer werkt voor mens, gemeenschap en planeet, dan mogen we betere afspraken maken.
Verdere informatie over Ekhilur:
Alex Lopez – The Negative Interest Economy: a monetary paradigm for a post-growth system: https://medium.com/postgrowth/negative-interest-economy-a-monetary-paradigm-for-a-post-growth-system-628e0fcf34f1
Alex Lopez – Beyond community currencies: strengthening your local economy
https://medium.com/postgrowth/beyond-local-currencies-strengthening-your-citys-economy-17311b5832f4
Ekhilur: A Cooperative with a Local Payment System – But Without Its Own Currency
Ekhilur homepage: https://ekhilur.eus/
