Is monetaire diversiteit actueler dan ooit?

Wat zou Bernard Lietaer vandaag zien?

We leven in een periode van versnelling. Artificiële intelligentie verandert hoe we werken. Digitaal betalen wordt de norm. De Europese Centrale Bank werkt aan een digitale euro. En tegelijk groeit het besef dat Europa sterk afhankelijk is van Amerikaanse en Chinese spelers.

Dat laatste verandert iets fundamenteels. Wat jarenlang efficiënt leek: globale platformen, digitale marktplaatsen, internationale kapitaalstromen, voelt vandaag ook kwetsbaar. Lokale veerkracht krijgt opnieuw politiek belang.Wat zou Bernard Lietaer in deze context zien? Lietaer (1942–2019), auteur van Geld en Duurzaamheid, was econoom, oud-centrale bankier en mede-architect van de euro. Later werd hij één van de belangrijkste denkers over complementaire munten. Zijn centrale idee was eenvoudig: een systeem met maar één dominante munt is efficiënt, maar fragiel.

Efficiënt, maar fragiel

Hij vergeleek het met landbouw. Een monocultuur kan hoge opbrengsten geven, maar is gevoelig voor schokken. Diversiteit maakt een ecosysteem sterker. Volgens hem geldt dat ook voor geld.

Hij formuleerde het scherp in een interview bij Marek Hudon en Camille Meyer:

“Having a monopoly is more efficient, and that is also one of the arguments that conventional economists provide against the idea of having diversity. It is correct, but it is also therefore automatically unstable.”
— Bernard Lietaer, International Journal of Community Currency Research, 2021

Efficiëntie zonder diversiteit leidt uiteindelijk tot instabiliteit. Dat is de kern van zijn analyse.

Vandaag gebruiken we één type geld voor bijna alles. Het moet tegelijk consumptie mogelijk maken, investeringen sturen, sparen belonen en financiële markten geruststellen. Dat is een bijna onmogelijke combinatie.

Geld heeft minstens twee functies: het is een ruilmiddel en een opslag van waarde. Een ruilmiddel moet circuleren. Een opslag van waarde wordt opgepot. Wanneer beide functies in één munt samenkomen, wint meestal de opslagfunctie. Kapitaal stroomt naar waar het zichzelf kan vermeerderen. De financiële economie groeit sneller dan de reële economie.

Dat is geen moreel oordeel, maar een structurele spanning. En precies daar zit de kern van Lietaers analyse: we proberen met één munt taken te vervullen die eigenlijk verschillende instrumenten vragen. Efficiëntie en veerkracht zijn niet hetzelfde. Toch behandelen we ze alsof ze vanzelf samenvallen.

Eén munt voor alles?

Lietaer zag daarom toekomst in monetaire diversiteit. Niet om de euro af te schaffen, maar om aanvullende vormen van geld te ontwikkelen. Geld dat een specifiek doel dient. Geld dat lokaal circuleert. Geld dat samenwerking versterkt in plaats van schaarste creëert.

Dat idee is vandaag opvallend actueel. Dat zien we ook in het landschap waarin we vandaag werken.

We zien vandaag drie duidelijke bewegingen. Heel wat bedrijven nemen hun maatschappelijke verantwoordelijkheid serieuzer. Digitalisering centraliseert marktmacht. En digitale munten worden bekender, al blijven ze vaak speculatief.

“Bitcoin for me is not a currency, it is actually a speculation tool, and the currency is the mean of exchange. So, the purpose is different.” — Bernard Lietaer, Managing Complementary currencies and the blockchain technology: a conversation with Bernard Lietaer, by Marek Hudon and Camille Meyer, 2021

Meer centralisatie en tegelijk meer zoektocht naar betekenis. Dat spanningsveld is exact wat Lietaer beschreef: systemen die steeds efficiënter worden, en gemeenschappen die zoeken naar meer veerkracht.

De keuze voor veerkracht

Toch zien we ook tegenbewegingen. Internationaal verschijnen hoopvolle signalen. In februari 2026 keurde het Schotse parlement een wet rond Community Wealth Building goed. Die verplicht lokale overheden om actief te werken aan het opbouwen van lokale welvaart. Publieke middelen moeten meer lokaal circuleren. Regionale economieën worden bewust versterkt. Dat is geen revolutie, maar wel een duidelijke keuze. Lokale veerkracht wordt niet alleen sociaal wenselijk, maar strategisch noodzakelijk.

Ook de Europese Centrale Bank is zich bewust dat ze een versnelling hoger moeten schakelen. En wil de digitale euro lanceren als digitale vorm van cash. Deze digitale euro kan publiek geld versterken tegenover private banken, die vandaag een groot deel van het elektronische geldverkeer organiseren. Maar technologie op zich creëert geen diversiteit. Het ontwerp en de afspraken bepalen of ze bijdraagt aan veerkracht of aan verdere concentratie.

Misschien zou Lietaer vandaag niet verrast zijn door artificiële intelligentie of blockchain. Technologie verandert altijd. Wat waarschijnlijk wel zijn aandacht zou trekken, is de vraag of we opnieuw in een digitale monocultuur terechtkomen.

“I think that blockchain is definitely going to be part of the future but it can be part of the future in so many different ways: all the way from conventional bank— using them to reduce their back-office costs—to governments for purposes other than money creation, like controlling diplomas. There are all kinds of fields where the same technology can be used, and successfully used, but we are really at the beginning of this. It is fascinating. I am really focusing on finding out what this will bring for us in the future but, honestly, I don’t know and I don’t believe anybody knows.” — Bernard Lietaer, Managing Complementary currencies and the blockchain technology: a conversation with Bernard Lietaer, by Marek Hudon and Camille Meyer, 2021

Nieuwe tijden breken aan. De klimaatcrisis, geopolitieke spanningen en technologische versnelling maken duidelijk dat efficiëntie alleen niet volstaat. We hebben systemen nodig die niet alleen snel, maar ook robuust zijn.

Gemeenten en organisaties staan voor een keuze. In welke wereld verkiezen we te leven? In een wereld waar waarde wordt bepaald door één dominante logica? Of in een wereld waar gemeenschappen zelf afspraken maken over wat telt?

Wat betekent dat concreet voor ons?

In dat landschap spreken wij over Doelgericht Geld.

Doelgericht Geld is ontworpen om een concrete maatschappelijke opdracht te vervullen. Het kan gaan over burenhulp, zorg, klimaat, lokale handel of vrijwilligerswerk. Zo experimenteerden we in Vlaanderen geïnspireerd door Lietaer met initiatieven zoals Torekes en LimbU. Deze projecten hebben aangetoond dat mensen bereid zijn om andere afspraken te maken over waarde en waardering. En vandaag maken we dat eenvoudiger dan ooit, onder meer via onze digitale infrastructuur Urbain.

Wie gelooft dat lokale veerkracht sociaal en strategisch belangrijk is, kan vandaag stappen zetten. Niet door het bestaande systeem omver te werpen, maar door er bewust diversiteit aan toe te voegen. Wij bouwen graag mee aan praktijken die geld opnieuw verbinden met de gemeenschap.

Inspireren deze ideeën je om mee te bouwen aan een meer diverse monetaire wereld?

Met Muntuit ontwikkelen we projecten rond digitale lokale munten en Community Wealth Building. Daarvoor werken we samen met steden, organisaties en partners die lokale veerkracht willen versterken.

Interesse om mee te denken of samen te werken? Stuur ons gerust een bericht.